Kamica ślinianek

Kamica ślinianekOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog
Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
lek. med. Paulina Czarnecka
Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu
lek. med. Marlena Janoska-Jaździk
Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie
Kamica ślinianek
Fot. iStockPhoto

Co to jest i jakie są przyczyny?

Aby zrozumieć istotę kamicy ślinianek należy na wstępie krótko wyjaśnić, czym są i gdzie się mieszczą ślinianki. Człowiek posiada trzy parzyste gruczoły ślinowe, do których należą: ślinianka przyuszna, podżuchwowa oraz podjęzykowa, a także liczne (jest ich od kilkuset do tysiąca) niewielkie gruczoły ślinowe położone w błonie śluzowej gardła i całej jamie ustnej. W niektórych przypadkach mogą występować również gruczoły dodatkowe, obecne zazwyczaj w towarzystwie dużych ślinianek, najczęściej przyusznych. Nie odróżniają się one w funkcjonowaniu od pozostałych gruczołów.

Ślinianka przyuszna (przyusznica)

Jest największym z gruczołów ślinowych i znajduje się w okolicy kąta żuchwy. Otoczona jest łącznotkankową torebką, która w przypadku stanu zapalnego ślinianki i jej obrzęku jest przyczyną bólu wynikającego z jej rozciągnięcia. Ślinianka przyuszna, podobnie jak pozostałe duże gruczoły, ma swój przewód wyprowadzający (Stensena) przechodzący przez policzek i uchodzący wewnątrz jamy ustnej na wysokości drugiego górnego zęba trzonowego. Można go poznać po niewielkim uniesieniu błony śluzowej w tym miejscu.

Przyusznica to wyjątkowy gruczoł, ponieważ przez jej miąższ przechodzi pień nerwu twarzowego (odpowiedzialny m.in. za mimikę twarzy) i jego rozgałęzienie, co jest nie bez znaczenia w przypadku obrzęku spowodowanego stanem zapalnym czy kamicą. Może dojść do porażenia nerwu spowodowanego uciskiem miąższu.

Ślinianka podżuchwowa

Leży w trójkącie podżuchwowym szyi i od góry ogranicza ją żuchwa. Podobnie jak ślinianka przyuszna ma przewód wyprowadzający (Whartona), biegnący pod błoną śluzową dna jamy ustnej i uchodzący w okolicy wędzidełka w dnie jamy ustnej.

Ślinianka podjęzykowa

Należy do grupy dużych gruczołów ślinowych, ale jest najmniejsza z nich. Znajduje się w dnie jamy ustnej, styka się ze ślinianką podżuchwową, a jej przewód wyprowadzający zazwyczaj łączy się z przewodem Whartona.

Niewielkie gruczoły ślinowe

Znajdują się w błonie śluzowej wewnętrznej strony policzka, warg, nosa, gardła, krtani, tchawicy oraz na podniebieniu. Można by je nazwać awaryjnymi gruczołami ślinowymi, ponieważ w przypadku niewydolności jednej lub kilku dużych ślinianek, są w stanie całkiem skutecznie je zastąpić.

Kamica ślinianek jest chorobą, w przebiegu której dochodzi do powstania pojedynczych lub mnogich kamieni w strukturach gruczołów ślinowych. Najczęściej są to kamienie złożone z fosforanów lub węglanów wapnia, a ślinianka, której przewód wyprowadzający lub miąższ najczęściej jest zablokowany (nawet do 90%), to ślinianka podżuchwowa, choć przypadłość może dotyczyć wszystkich gruczołów. Jest to druga po śwince co do częstości występowania choroba ślinianek i stanowi około jednej trzeciej wszystkich przypadków.

Kamienie zazwyczaj są liczne i drobne, choć mogą pojawiać się pojedyncze większe egzemplarze, nawet rozmiarów orzeszka ziemnego. Częściej tworzą się w przewodach wyprowadzających niż miąższu ślinianek. Problem dotyczy znacznie częściej mężczyzn i jest raczej domeną dorosłych (>30 roku życia), bardzo rzadko chorują dzieci.

Czynniki ryzyka

Istnieją czynniki predysponujące do rozwoju kamicy, takie jak warunki anatomiczne: zwężenie lub zdwojenie przewodów odprowadzających, powodujące zastój śliny. Może także dochodzić do zaburzenia składu samej śliny (np. zwiększone stężenie wapnia, podwyższona gęstość, zaburzenia pH spowodowane infekcją jamy ustnej). Przyczyną może być również odwodnienie, przewlekłe choroby zapalne gruczołów zapalnych, zespół Sjögrena, czy podwyższone stężenie wapnia w organizmie. Najczęściej jednak bezpośrednia przyczyna nie jest znana.

Jak się objawia kamica ślinianek?

Obecność kamieni w przewodach wyprowadzających powoduje zastój śliny w samym gruczole, co doprowadza do obrzęku i powstania stanu zapalnego, to z kolei powoduje znaczne dolegliwości bólowe. Wydzielanie śliny jest stymulowane poprzez jedzenie, a nawet samo oglądanie lub myślenie o nim. Dlatego też w takich okolicznościach ból i obrzęk ulegają znacznemu nasileniu, a zmniejsza się po posiłku.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Rozpoznanie stawia się na podstawie starannie zebranego wywiadu i badania przedmiotowego pacjenta. W badaniu uwagę zwraca znaczny obrzęk okolicy ślinianki, zwiększona spoistość, twardość badanego gruczołu, której zazwyczaj towarzyszy bolesność dotykowa. Ujście przewodu wyprowadzającego może być zaczerwienione i nie wydobywa się z niego ślina. Czasem, szczególnie w przypadku ślinianki podżuchwowej, może być widoczne poszerzenie przewodu, a w nim kamień. Zdarza się, że kamień może być wyczuwalny w badaniu palpacyjnemu jako twarde zgrubienie (guzek). W przypadku wtórnego zakażenia bakteryjnego z ujścia może wydobywać się ropna wydzielina, a okoliczne węzły chłonne ulegają niekiedy powiększeniu.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych można potwierdzić rozpoznanie, wykonując np. zdjęcie rentgenowskie. Zdecydowana większość kamieni to tzw. kamienie cieniujące, a więc widoczne na zdjęciu. Można również wykonać badanie USG lub sialogram (obrazowanie systemu przewodów wyprowadzających z użyciem kontrastu – obecnie rzadko wykonywane), tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Najczęściej stosowana ultrasonografia pozwala na zlokalizowanie kamieni, nawet niewidocznych dla promieni rentgenowskich, a także na ocenę samego miąższu ślinianki. Należy jednak pamiętać, że bardzo małe kamienie mogą być niewidoczne dla badającego.

Jakie są sposoby leczenia kamicy ślinianek?

Leczenie kamicy ślinianek można podzielić na zachowawcze i chirurgiczne. W przypadku drobnych kamieni można próbować nawodnić pacjenta i zalecić jedzenie pokarmów kwaśnych, pobudzających wydzielanie śliny, z nadzieją wypłukania kamieni. Często zalecane są leki z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – łagodzą one dolegliwości bólowe.

Niestety, przedstawione powyżej możliwości leczeni farmakologicznego często są niewystarczające i konieczna jest interwencja chirurgiczna lekarza otolaryngologa lub chirurga szczękowo-twarzowego. W przypadku obecności kamienia w przewodzie wyprowadzającym wystarczające może być nacięcie przewodu i ewakuacja złogu. W przypadku kamicy nawracającej lub dotyczącej miąższu ślinianki konieczne jest usunięcie całego gruczołu.

Popularność zyskują inne nieinwazyjne lub mniej inwazyjne metody leczenia, do których należy ESWL i endoskopowe usuwanie kamieni – sialoendoskopia. ESWL, czyli zewnątrzustrojowa litotrypsja, polega na rozbijaniu za pomocą ultradźwięków większych kamieni na znacznie mniejsze, które mogą się samoistnie ewakuować. W przypadku objawów sugerujących zakażenie bakteryjne należy włączyć dodatkowo antybiotykoterapię.

Data utworzenia: 28.08.2014
Kamica ślinianekOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies